U knjizi „Gypsies: from the Ganges to the Thames“ [Hertford 2004], Donald Kendrik prati mnogobrojne tokove migracije iz severne Indije preko Male Azije i Evrope onih koje danas poznajemo kao Cigane ili Rome. Naziv Romi potiče od njihovog kretanja kroz Rumuniju, za razliku od termina Gypsy (Ciganin), koji se danas shvata pogrdno i koji verovatno potiče od pogrešnog povezivanja s Egiptom, nastalog u Grčkoj u oblasti nekada poznatoj kao Mali Egipat.
Jedna od najvažnijih migracija započela je 1018. godine kada su muslimani razorili tada veliki grad Kanauz na reci Gang. Ne samo da su opljačkali svo blago i sravnili grad sa zemljom, već su i veliki deo stanovništva odveli u ropstvo u Avganistan, u grad Kabul, među njima ne samo zanatlije, već i korisne administratore. Kako više nije bilo grada u koji bi se mogli vratiti, mnoge grupe koje su vremenom stekle slobodu krenule su na zapad preko Persije, ka Balkanu i Evropi, tokom migracije koja je trajala najmanje šest vekova.
Kanauz je takođe ime grbave devojke, koja je u početku bila hendikepirana sledbenica božanstva Krišne i njeno ime povezano je sa Kubđika Tantrama.
Oni koji su uspeli da pobegnu pred muslimanskim napadom na Kanauz, otišli su prvo u Benares, a zatim se naselili u Rančiju. Upravo u Kali hramu u Rančiju, Guru koji je prvi doneo tantru na zapad je primio tantričku inicijaciju od PagalBabe.
Istraživanje o duhovnoj praksi Roma u Evropi ukazuje na postojanost elemenata indijskog religijskog nasleđa, uprkos vekovima migracija, marginalizacije i sinhronizacije sa dominantnim religijama. Jedan od najupečatljivijih primera ove kulturne i religijske sinteze jeste poštovanje indijske boginje Kali koje je, u evropskom kontekstu, preoblikovano kroz lik Crne Sare, zaštitnice Roma u francuskom mestu Sen Mari de la Mer.
Iako su se Romi nominalno prilagodili dominantnim religijama (npr. katoličanstvu, pravoslavlju, islamu), brojni oblici tradicionalnog verovanja zadržani su u sinkretičkoj formi.
U svom izvornom kontekstu, Kali je indijska boginja koja simbolizuje moć vremena, smrti, uništenja ega, ali i zaštite i oslobođenja. Kao deo šakti tradicije hinduizma, često je prikazivana sa crnim ili tamnoplavim telom, vencem od lobanja i isplaženim jezikom, što je u skladu sa njenim destruktivnim, ali i zaštitničkim aspektom.
Jedan od najznačajnijih primera sinhronizacije slavljenja Kali u evropskom kontekstu jeste figura Crne Sare (Sainte Sara-la-Kâli), zaštitnice Roma u francuskoj Provansi. Svake godine krajem maja, hiljade Roma iz čitave Evrope okuplja se u Sen Mari de la Mer, noseći kip Crne Sare u procesiji do mora. Tokom ovog hodočašća, izvode se rituali koji uključuju vodu, blato, oganj i pesmu, što ima snažne paralele sa starim hinduističkim praksama.
Ime Sara-la-Kâli sugeriše direktnu vezu sa boginjom Kali. Iako se u hrišćanskom okviru Sara često predstavlja kao „služavka svete Marije“ ili kao lokalna crna svetica, mnogi istraživači, uključujući Tonija Morisona i Karolinu de Barros, ističu da je u pitanju duboko ukorenjena kulturna transpozicija indijskog božanstva u novi, evropski kontekst.
Iako je francuski primer najpoznatiji, poštovanje „crnih boginja“ u romskim zajednicama zabeleženo je i u drugim delovima Evrope, recimo Španiji i Portugaliji gde postoji tradicija crnih Madona (Virgen Negra), koje se često povezuju sa Romima i njihovim ritualima, ili u Italiji gde romske zajednice u Napulju i Kalabriji održavaju obrede oko lokalnih svetica koje se prikazuju sa tamnijom kožom.
Nazivi pojedinih romskih klanova kao što su Kale, koji u španskom i romskom jeziku znači „crni“, ili irski Keli, koji se u nekim spekulativnim tumačenjima dovodi u vezu sa Kali, dodatno ukazuju na trajanje i prenošenje ovog arhetipskog ženskog božanskog principa. Ove veze otvaraju prostor za dalja lingvistička i etnološka istraživanja.
Ne samo da su Romi uspeli da očuvaju tantričko obožavanje boginje Kali pod okriljem katoličanstva na hodočasničkim mestima Crne „Device“, koja i dalje postoje širom Evrope, već njeno ime živi i u imenima klanova, kao što su Kalos iz Severnog Velsa, i irski kovački klan Keli.
Dalja interdisciplinarna istraživanja (religijskih studija, antropologije, lingvistike) neophodna su kako bi se u potpunosti razumela složenost ovog fenomena i njegova vrednost za romsku, ali i evropsku kulturnu istoriju.
