Tibetanska knjiga mrtvih, Bardo Tjodol, jedan je od najuticajnijih tekstova istočnjačke duhovnosti koji opisuje stanja svesti kroz koja duša prolazi nakon smrti. Ovaj vodič je prvobitno osmišljen da se čita osobi neposredno nakon fizičke smrti, kako bi joj se pomoglo da se orijentiše u “međuživotnim” stanjima, poznatim kao bardo. Iako duboko ukorenjen u tibetanskom budizmu, mnogi aspekti ovog učenja imaju univerzalan karakter i mogu se interpretirati kroz arhetipske slike koje prevazilaze konkretna religijska uverenja.
Danas, kada većina ljudi ne živi u kulturološkom ili religijskom okruženju koje bi omogućilo čitanje ovakvih tekstova nakon smrti, postavlja se pitanje: šta možemo učiniti za sebe dok smo još živi, kako bismo se pripremili za ono što sledi nakon smrti?
ŠTA SU BARDO STANJA?
Reč bardo označava “stanja koja su između”, faze svesti između dva važna događaja, poput rođenja i smrti. Postoji šest osnovnih bardo stanja: tri koja se odnose na život (san, meditaciju i trenutak smrti) i tri koja se javljaju nakon smrti:
- Čikhaj Bardo je trenutak neposredno nakon smrti, kada se javlja čisto svetlo svesti.
- Čonjid Bardo je faza u kojoj se pojavljuju vizije, često u obliku božanstava ili mandala.
- Sidpa Bardo je poslednja faza između smrti i sledećeg rođenja, kada se donose karmički uslovljene odluke i formiraju uslovi sledećeg života.
I tradicija Bon religije i tibetanski budizam opisuju fiziološke znake približavanja smrti kroz kolaps pet elemenata:
- Zemlja se rastvara u vodu: telo gubi masu i snagu
- Voda u vatru: telesne tečnosti isušuju
- Vatra u vazduh: disanje postaje otežano, telo se hladi
- Vazduh u etar: gubi se dodir, jezik postaje plav, svest se povlači
Nakon toga, svest ulazi u Čikhaj Bardo, gde se javlja jasna bela svetlost. To je trenutak jedinstva sa primarnom svešću, u različitim religijama interpretirano kroz sopstvenu simboliku (npr. Šiva i Šakti u hinduizmu). Ako osoba uspe da se održi u tom stanju bez vezivanja, može dostići oslobođenje od ciklusa reinkarnacije.
ČONJID BARDO: VIZIJE I KARMIČKE ILUZIJE
Ako se ne prepozna čista svetlost, počinju da se pojavljuju vizije koje predstavljaju projekcije sopstvene psihe. Na početku su blage i harmonične, zatim se pretvaraju u zastrašujuće i haotične. Ove vizije nisu objektivne realnosti već simbolične predstave karmičkih sklonosti i sećanja.
Zanimljivo je da slične vizije doživljavaju i ljudi pod uticajem psihoaktivnih supstanci kao što je LSD, što upućuje na univerzalni arhetipski jezik svesti koji se manifestuje mimo kulturnih i religijskih okvira.
U ovoj fazi važno je ne vezivati se za vizije, bilo prijatne ili neprijatne, jer svako emotivno reagovanje dodatno vezuje svest za ciklus samskara.
SIDPA BARDO: PRIVLAČENJE NOVOM ROĐENJU
U ovom stadijumu svest počinje da oseća želju, stid, ili nostalgiju. Javljaju se slike seksualnog čina roditelja, što simbolizuje karmičku privlačnost ka novom rođenju. Takođe, pojavljuju se tzv. “scene suda”, procena vlastitog života kroz simbolične prikaze (npr. bića koja broje crne i bele kuglice).
Zavisno od karmičkog naboja emocija i misli, duša se privlači ka jednom od šest mogućih svetova:
- Bogovi – uživanje i samozadovoljstvo (bela svetlost)
- Ljudi – racionalnost i dualnost (žuta)
- Asure – ratnički nagon, zavist (zelena)
- Životinje – instinkti i neznanje (plava)
- Gladni duhovi – pohlepa i neispunjenost (crvena)
- Paklene sfere – patnja, mržnja (siva)
SIMBOLIČKI PUTEVI I ODLUKE
U vizijama se mogu pojaviti geografske slike koje ukazuju na mesto sledećeg rođenja:
- Jezera sa labudovima – Istok
- Konji i pašnjaci – Zapad
- Stabla i stoka – Sever
- Kuće i palate – Jug
Ulazak u lotosov cvet označava uzvišeno rođenje i pročišćenu karmu. Ukoliko svest zadrži jasnoću i duhovnu orijentaciju, može odložiti ili izbeći reinkarnaciju.
Tibetanska tradicija nas poziva da ne čekamo smrt kao iznenađenje, već da aktivno radimo na pripremi, kako mentalno, tako i duhovno. Nije neophodno biti budista, niti poznavati njihove bogove. Ključno je poznavanje unutrašnjih stanja, razvijanje svesnosti i vežbanje nevezivanja.
Kao što kaže i sam tekst:
„Ono što uneseš u ovaj život, to ćeš doživeti posle smrti.“
Zato: neguj pozitivna sećanja, razvijaj duhovnu praksu i izaberi unutrašnju svetlost, jer to je jedino što će ti zaista ostati kada svi ostali slojevi padnu.
