Džidu Krišnamurti (1895-1986) bio je istaknuti indijski filozof, govornik i pisac čiji ga je životni put odveo od toga da ga je Teozofsko društvo negovalo kao “svetskog učitelja”, do toga da postane nezavisni glas koji se zalaže za radikalnu psihološku slobodu i samoispitivanje.
Rani život i teozofsko otkriće
Rođen 12. maja 1895. godine u Madanapaleu, Madras, Britanska Indija (danas Andra Pradeš, Indija), Krišnamurti je bio jedno od jedanaestoro dece u bramanskoj porodici koja je govorila telugu jezik. Njegov otac je bio član Teozofskog društva. Sa 10 godina izgubio je majku, što je bio značajan događaj u njegovom životu. Godine 1909, dok je živeo blizu sedišta Teozofskog društva u Adjaru, Krišnamurtija, krhko i često nepažljivo dete, “otkrio” je Čarls Vebster Lidbiter, istaknuti teozof. Lidbiter je tvrdio da je oko dečaka primetio izvanrednu auru, lišenu sebičnosti, koja ga je obeležavala kao potencijalnog duhovnog sasuda.
Ovo otkriće dovelo je do toga da Krišnamurti, zajedno sa svojim mlađim bratom Nitjom, bude uzet pod brigu vođa Teozofskog društva, uključujući i Eni Bezant. Dovedeni su u Englesku 1911. godine i prošli su opsežno obrazovanje i obuku, spremajući se da ispune ulogu “Svetskog učitelja”, mesijanske figure za koju su teozofi verovali da će otvoriti novu eru duhovnog prosvetljenja. Formirana je svetska organizacija, Red Zvezde na Istoku, sa Krišnamurtijem na čelu, kako bi se pripremila za ovaj dolazak.
Odbacivanje uloge “Svetskog učitelja”
Kao mladić, Krišnamurti je postajao sve više razočaran očekivanjima koja su mu postavljena i organizacionim strukturama Teozofskog društva. Smrt njegovog brata Nitje 1925. godine dodatno je doprinela njegovom preispitivanju teozofskog pristupa. U značajnoj odluci 3. avgusta 1929. godine, raspustio je Red Zvezde na Istoku, čuveno izjavivši: “Istina je zemlja bez puta; ne možete joj se približiti nijednim putem, nijednom religijom, nijednom sektom.” Vratio je sav novac i imovinu doniranu Redu, uključujući i zamak u Holandiji.
Nezavisni govornik i filozof
Od tog trenutka pa nadalje, Krišnamurti je krenuo nezavisnim putem, odričući se svake odanosti nacionalnosti, kasti, religiji ili filozofiji. Tokom narednih šest decenija putovao je svetom, držeći govore, diskusije i učestvujući u dijalozima sa pojedincima iz svih sfera života, uključujući naučnike, filozofe i edukatore. Dosledno je odbacivao ulogu gurua ili duhovnog autoriteta, pozivajući svoje slušaoce da se uključe u zajedničko istraživanje fundamentalnih pitanja ljudskog postojanja.
Njegova centralna poruka vrtela se oko ideje “psihološke revolucije”, unutar svakog pojedinca. Naglašavao je važnost samosvesti, direktnog posmatranja uma i slobode od svih oblika uslovljavanja, bilo verskih, društvenih ili psiholoških. Naglasio je da se istinsko razumevanje i sloboda ne mogu pronaći kroz spoljašnji autoritet, verovanja, rituale ili bilo koji unapred određeni put.
Ključne teme i nasleđe
Krišnamurtijevi govori i spisi istraživali su širok spektar tema, uključujući:
– Prirodu uma i misli
– Strah, tugu i patnju
– Ljudske odnose
– Meditaciju i svest
– Prirodu istine i stvarnosti
– Ulogu obrazovanja
Osnovao je šest škola u Indiji, jednu u Velikoj Britaniji (škola Brokvud Park u selu Bramdin, u Hempširu) i jednu u Sjedinjenim Američkim Državama (škola Oak Grov u gradiću Ojai, u Kaliforniji), koje su imale za cilj negovanje holističkog razumevanja i samosvesti kod učenika, a ne samo prenošenje znanja.
Džidu Krišnamurti je preminuo 17. februara 1986. godine u gradiću Ojai, u Kaliforniji, u 91. godini. Njegovo ogromno delo, koje obuhvata brojne knjige i hiljade snimljenih razgovora i diskusija, nastavlja da se proučava, i o njemu se raspravlja širom sveta, utičući na pojedince koji traže dublje razumevanje sebe i sveta. Njegovo insistiranje na individualnom istraživanju i odbacivanje svih oblika spoljašnjeg autoriteta ostaju odlike njegovog jedinstvenog filozofskog nasleđa.
Priredio i preveo: Dejan Banović
