Kada je Dante Aligijeri početkom XIV veka započeo svoje veliko poetsko putovanje kroz Pakao, Čistilište i Raj, nije mogao znati da će se vekovima kasnije njegovo delo ogledati kroz jednu drugu, tajanstvenu, mapu duhovnog puta; onu u kartama Tarota. Ipak, pažljivim pogledom na istorijske i simboličke paralele koje povezuju Božansku komediju sa ikonografijom Tarota, otkriva se duboka zajednička struktura: vizuelna teologija koja spaja srednjovekovnu mistiku, hermetičku filozofiju i renesansni humanizam.
Pre nego što su nastale karte, ljudska imaginacija je oblikovala svemir u geometriji igre. Kocka, jednostavni predmet sa šest strana, – bila je još od vremena Pitagore simbol kosmičkog poretka. Na njoj su suprotnosti uvek davale zbir sedam: broj božanskog savršenstva, broj sedam nebeskih sfera. U tom drevnom simbolizmu naslućuje se kasniji duh Tarota, čije su karte zapravo postale mikrokosmos moralnih i duhovnih zakona sveta.
Isto važi i za šah: u njegovim figurama, kralju, kraljici, vitezu (konj) i pešaku, odražava se hijerarhija univerzuma i ljudskog društva. Nije slučajno da će se u Firenci XIII i XIV veka, u gradu u kojem Dante piše Komediju, upravo ta ideja reda i božanskog broja pretočiti u strukturu budućeg Tarota.
Firenca Danteovog vremena bila je grad simboličkih i institucionalnih brojeva. Njeni esnafi, Arti Maggiori i Arti Minori, bili su podeljeni u ukupno 21 udruženje, sa centralnim predstavnikom, Gonfalonijerom pravde. Ova struktura, 21 plus jedan, precizno se ponavlja u 21 trijumfalnoj karti Velike Arkane i njenom vođi, Ludi, koji je u Tarotu “nulti” lik.
U toj simboličkoj matematici krije se i duhovna arhitektura Danteove Komedije: Pakao, Čistilište i Raj svaka imaju po devet krugova, tri puta po tri; sve je građeno u ritmu broja sedam i broja deset, između zemaljskog i božanskog poretka.
Još jedan Danteov savremenik, Đovani Bokačo, autor Dekamerona, u svom latinskom delu De Casibus Virorum Illustrium iznosi parade kraljeva, grešnika i mučenika koji pred njega dolaze da ispovedaju sopstvenu propast. Ta procesija palih velikana neodoljivo podseća na Danteov put kroz Pakao, ali i na ikonografski niz Tarota. Karta “Kolo sreće” odjekuje Bokačovom i Danteovom slikom Fortune, božanske služiteljke koja, po Boetiju, izvršava volju Boga okrećući sudbinu ljudi.
Četiri kralja Lombardije iz Bokačovog dela kasnije će dobiti svoje vizuelne naslednike u Tarotu, Kraljeve mačeva, pehara, novčića i štapova, dok se lik “ženske pape”, Papese, povezuje sa legendom o Papisi Jovani, koju Bokačo ponovo oživljava u svojoj prozi.
U Firenci i širem srednjovekovnom svetu postojala je i Fešta budala, karnevalska travestija Crkve i sveta, gde su se đakoni prerušavali u žene i sveštenici igrali kolo u oltaru. Luda, ključna karta Tarota, potekla je iz te ikonografske tradicije. Ona je i početak i kraj puta, nalik Danteu koji u prologu Komedije priznaje da je “zalutao u tamnoj šumi života”.
Tarot i Dante dele zajedničku filozofiju: spoznaja dolazi kroz ludilo, iskušenje i pročišćenje. Luda nije puka sprdnja, nego onaj koji, oslobođen konvencija, može zakoračiti u nepoznato, put duše koji tek Božanska komedija uzdiže u teološku strukturu.
Kasniji motivi poput Plesa smrti (Danse Macabre) dodatno spajaju vizuelni i poetski moralitet epohe. Holbajnove drvoreze, gde Smrt vodi u igru papu, kralja i prosjaka, prepoznajemo kao žive slike iz Danteovog Pakla i kao vizuelne preteče karata “Smrt”, “Đavo”, “Sudnji dan”.
U oba sveta, smrtnost je samo prelaz: u Tarotu, iza karte Smrti dolazi Umerenost; u Danteu, posle bezdana Pakla sledi planina Čistilišta. Igra se, dakle, završava spasenjem.
Kasniji tumači uočili su da se Danteov put može rekonstruisati kroz raspored 22 karte Velike Arkane. Luda je prolog, početak putovanja kroz ludilo sveta. Mag i Obešeni čovek označavaju iskušenje moći i žrtvu; Smrt i Đavo označavaju pad i iskupljenje.
Čistilište počinje sa Ljubavnicima, jer put spasenja vodi kroz etički izbor; slede Točak sreće, Pravda, Snaga i Umerenost, koje predstavljaju kardinalne vrline. U raju Dante susreće Zvezdu, Mesec, Sunce i na kraju – Svet, večni kosmos božanskog poretka.
Ovaj raspored nije slučajnost: on je simbolička “partitura” Danteove metafizike, preoblikovana u slikovni jezik Tarota.
Tarot, poput Božanske komedije, nije samo umetnost nego i teurgija, čin koji ima moć da preobrazi svest. Dok Dante gradi poetski univerzum gde svaka duša zauzima svoje mesto u božanskoj arhitekturi, Tarot prikazuje isti univerzum u minijaturi: kroz figure, brojeve, boje i simbole.
I u jednom i u drugom, igra postaje ritual: lutanje kroz greh, iskupljenje i spasenje. Ako je Dante napisao komediju kao božanski teatar, Tarot je njena pokretna scenografija.
Kroz Dantea i Tarot Evropa je pokušala da uhvati red u haosu: da svetu greha, smrti i slučaja suprotstavi jezik smisla. Tako i Dante i Tarot, svako u svom obliku, govore o istom putovanju. Onom koje vodi od neznanja ka spoznaji, od greha ka svetlosti.
Kao što Luda iz Tarota na kraju stiže do karte “Svet”, tako i Dante, vođen Verigilijem i Beatričom, stiže do “ljubavi koja pokreće Sunce i druge zvezde”. A između njih nalazi se čitav ljudski kosmos.
