(Tekst je preuzet iz časopisa Mistika uz saglasnost autora)
Posle decenija stroge zabrane poklonici Zevsa, Aresa, Afrodite i drugih bogova sa Olimpa su priznati u Grćkoj kao pripadnici zvanične religije. Ostaje neizvesno u kojoj meri će odluka Atinskog suda da izmeni sliku jedne od najhrišćanskijih zemalja Evropske unije.
Godina je 2004. Mesto događanja je Atina u Grčkoj, a povod otvaranje 28. (modernih) letnjih Olimpijskih igara. Desetine bubnjara ulaze na stadion Spiridona Spirosa Luisa. U trenutku zapaljene strele prekrivaju nebo i padaju u vodu na čijoj površini se pojavljuju plameni olimpijski krugovi.
Nešto kasnije pred publiku izlazi Kentaur, pa grčki bog Eros… Ceremoniju direktno prenosi čitav svet, ali deo u kome se pojavljuje minojska sveštenica u toplesu cenzurisan je „pikselizacijom” njenih golih grudi.
Hiljadu i šest stotina godina ranije rimski car Teodosije zabranio je Olimpijske igre kao „isuviše paganske”. Slične zamerke imale su 2004. neke ekstremne hriščanske grupe, koje na sreću nisu uništile olimpijski stadion kao što je to uradio Teodosijev naslednik. Predstavnici Grčke pravoslavne crkve izjavili su da ne vide ništa loše u predstavi kojom su otvorene Olimpijske igre, jer su „drevni bogovi i religija koja ih je slavila mrtvi več 2000 godina”.
Da li je stvarno tako? Na stranu što je dobrim delom grčki politeizam uticao na nas i naše narodne obrede: smatra se, na primer, da je ono čuveno podvriskivanje u kolu – „ju, iju, iju ju” – preuzeto iz kulta grčkog boga Dionisa. Više istoričara tvrdi da su vile iz naše narodne poezije i mitologije zapravo grčka boginja Hekata i Erinije koje je prate, što su potkrepili analizom narodnih pesama. Sve to, naravno, može da bude zanimljivo i da ima poseban značaj za ljude sa ovih prostora, ali ostaci grčke narodne religije u našem folkloru ne predstavljaju preživelu ili rekonstruisanu grčku prehriščansku religiju u svom izvornom obliku.
JAVLJANJE AFRODITE
Jedna od prvih neopaganskih religija u Americi, možda čak i prva, bila je Afroditina crkva koju je osnovao Gleb Botkin, sin lekara ruske carske porodice. Na početku svog emigrantskog života, u periodu od 1929. do 1937, Botkin je pisao knjige o porodici Romanov, ali i novele o ženama koje obožavaju muškarci, sa naglaskom na božansku ženstvenost. Naročito su zanimljive Besmrtna žena i Bog koji se nije smejao.
U prvoj noveli Botkin opisuje ruskog emigranta koji posle „Velikog oktobra” beži u Ameriku gde ima viziju boginje Afrodite, zbog koje odbacuje hriščanstvo i prihvata drevnu religiju. U drugoj noveli, još više autobiografskoj, govori o Rusu koji se sprema da postane pravoslavni sveštenik, ali ga muče vizije u kojima nagi obožavaoci Afrodite pevaju litanije, pale mirise i posle polaganja cveča na stopala njene statue zapadaju u dubok san. Rastrzan između vizije i crkvenog učenja, prema kome su sve žene grešne, on konačno spoznaje da su žene najčistije i najsvetije iskustvo koje neko može da ima i napušta manastir.
Botkin je svoju „viziju” realizovao 6. maja 1938. Osnivanjem Afroditine crkve u Njujorku sa oko 50 sledbenika. Lično je napisao tri liturgije koje su svake nedelje pevane ispred oltara na kome su bile statua Afrodite i devet zapaljenih sveća. Botkinovom smrću, 1969. godine, ugasila se i njegova crkva.
ZLOUPOTREBA RELIGIJE
Sledeči pokušaj da se u Americi osnuju grupe koje bi sledile antički grčki paganizam zbio se 1972. godine.
Na Saboru Temide, zamišljenom kao ekumensko okupljanje dvadesetak američkih neopaganskih grupa, došlo je do oštrog razmimoilaženja u stavovima. Predstavnici Psihodelične crkve Venere i Helenskog Reda bili su „zamoljeni” da se udalje.
Psihodelična crkva Venere je bila zanimljiva kontrakulturna grupacija nastala iz Lige za seksualnu slobodu koja je učestvovala na protestima za prava LGBT populacije i prava nudista. Džeferson Poland, osnivač crkve, došao je na ideju da spoji obožavanje, kako je zamišljao da bi to trebalo da izgleda, boginje Venere/Afrodite sa tada aktuelnim psihodeličnim pokretom i upotrebom marihuane. Bizarna ritualna okupljanja održavala su se u dimu kanabisa, kada bi neka naga žena, koja je predstavljala Veneru, legla na oltar vagine premazane medom, koju bi svi prisutni lizali, što je bila predigra u opšte orgije. Crkva je imala više od 700 članova, ali je prestala sa radom brzo posle raskola na Saboru.
Helenski Red je prekrio zaborav. O njemu skoro da nema informacija. Pominje ga u samo jednoj rečenici Margot Adler u svojoj studiji američkog neopaganizma Drawing Down The Moon, uz napomenu da su izbačeni sa Sabora „zbog žrtvovanja životinja”.
Ne zna se da li je ta grupa bila povezana sa Helenskom londonskom crkvom Afrodite – verovatno nije – koja je radila u Engleskoj sve dok policija nije rasturila okupljanje u potrazi za marihuanom.
DREVNA PROROČIŠTA
Od tada pa sve do početka 21. veka sporadično su se pojavljivale informacije o grčkim neopaganskim organizacijama u Americi, poput Dionisove crkve, ali bi posle natpisa u medijima još brže iščezle ili se sklonile od očiju javnosti.
Tek pre nekoliko godina ustalile su se tri organizacije. To su Helenion koji praktikuju helenski rekonstruisani paganizam nazvan Helenismus, zatim Elaion koji takođe praktikuju helenski rekonstrukcionizam koji nazivaju Dodekatheism (vera u 12 bogova) i Neokoroi koji se više oslanjaju na istorijske izvore o grčkoj paganskoj religiji i teže da jeobnove u izvornom obliku. Organizaciju sa drugačijom koncepcijom, koncentrisanu na kult boginje Hekate, osnovali su britanski okultisti srednje generacije, Sorite d'Este i Dejvid Rankin. Njihov Covenant of Hekate je internacionalna organizacija koja svoje uporište nalazi u spisu Haldejska proročišta iz 2. veka pre Hrista. U njemu je Hekata predstavljena kao „Duša Sveta”, „Gospodarica Života” i „Prva po snazi”, što je čini Soterom, odnosno „Spasiteljkom i inspiracijom onih koji traže spoznaju i spas Henosis (jedinstvo sa jednim, odnosno izvorom Monade).
Za razliku od drugih grupa viđenih kao organizacije folklornog karaktera bez duhovne snage, Sorita d'Este razrađuje ezoteričnu doktrinu koja se graniči sa grčkim sretanjem sa egipatskom i jevrejskom mudrošću. Ovaj, u osnovi gnostički spoj, iznedrio je u osvit nove ere hrišćanstvo kao doktrinu spasa duše. Tako Hekata kao Spasiteljka stoji između boga Zevsa, kao onostranog Sunca koje vlada Olimpom i boga Heliosa kao ovostranog Sunca kakvo poznajemo. To je, na neki način, potvrđeno i u takozvanim enohijanskim vizijama skupljenim u knjizi Vizija i Glas, objavljenoj daleke 1909. godine.
Ti zapisi otkrovenja, za koje se veruje da su dolazili od anđela, na taj način imaju svojevrstan dijalog sa Haldejskim proročištima po pitanju Hekate. Komunikacija u njima je nazvana enohijanskom, jer upučuje na jezik anđela koji je biblijskom proroku Enohu otkrivao tajne Univerzuma.
Anđeo jednog od Nebesa kaže da je Hekata kraljica svega što postoji, kako na nebesima tako i u podzemlju, te da vlada svime vezanim za veštine magije, što je skoro identično onome što se navodi u Haldejskim proročištima, da bi u nastavku otkrovenja, a u delu koji se odnosi na Sveti gral, anđeo jednog drugog Neba identifikovao Hekatu kao iskupiteljku koja svojom žrtvom obnavlja svet.
Da li zbog svog ezoteričnog pristupa ili akademskih i umetnički nadahnutih publikacija koje izdaju, ali ovo je jedna od najbrže rastućih grupa posvećenih grčkom paganizmu.
ZASEDANJE NA OLIMPU
Za razliku od svojih istomišljenika u svetu grčki neopagani su morali da pređu trnovit put 
da bi im se dozvolio rad u domovini. Kružile su priče da su stara obožavanja preživela, da se obredi obavljaju u pećinama u koje se ulazi kroz tajne prolaze iz nekih vila u okolini Atine…
Posle više decenija zabrane, atinski prvostepeni sud je 2006. prihvatio zahtev udruženja Elinais i njegov statut kojim se, ostalog, predviđa održavanje verskih obreda, venčanja, krštenja i sahrana u prisustvu sveštenika i sveštenica starogrčke paganske religije. U prošlosti se Grčka pravoslavna crkva protivila priznavanju starogrčke paganske religije, a danas, u skladu sa propisima Evropske unije, ćuti. Ako neki sveštenik i progovori o obožavanju starih bogova, to je u negativnom kontekstu sa minimalizovanjem broja vernika bogova sa Olimpa.
Najveća organizacija koja okuplja grčke pagane i predstavlja ih u svetu je Vrhovni savet etničkih Helena. Osim nje, u Grčkoj deluju i Društvo antičkih Helena, Religijska zajednica Tirsos i
Labris. Grčki pagani insistiraju na tome da nisu neopagani, već slede istinsku prehrišćansku religiju koja je orijentisana na obožavanje dvanaest olimpijskih bogova (Zevs, Hera, Posejdon, Apolon, Artemida, Afrodita, Ares, Hefest, Atina, Hermes, Demetra i Hestia ili u nekim slučajevima Dionis). Pored njih, obožavani su i duhovi prirode i heroji.
Kako Pravoslavna crkva slavi samo poginule u bitkama iz hrišćanskog perioda istorije, grčki pagani održavaju obrede u čast poginulih u bitkama kod Termopila, na Maratonu, kod Salamine i u drugim antičkim bitkama.
KLANJE JE ZABRANJENO
Važan deo grčkog politeizma bilo je prinošenje žrtvi bogovima, bilo u vidu darivanja, prosipanja tečnosti ili prinošenja voća. Pored toga, stari Grci su svojim bogovima žrtvovali i životinje. U današnje vreme, uzimajući u obzir stroge sanitarne odredbe EU o klanju domaćih životinja, teško bi bilo da se obezbedi dozvola za žrtvovanje, pa su grčki pagani morah da odustanu od ovog oblika obožavanja. Verovatno bi se pobunile i organizacije za zaštitu životinja.
Koliko ima sledbenika stare religije u Grčkoj teško je reći. Na festivalima koje organizuje Vrhovni savet etničkih Helena okupi se više hiljada ljudi, pa se procenjuje da ih ima čak 100000!
Da su neke zemlje od grčkog paganizma napravile i unosnu turističku atrakciju pokazuje i primer Turske, u kojoj je, pre nekoliko godina, u blizini arheološkog nalazišta hrama Hekate organizovan festival pod nazivom Hekatazia na koji su došli ne samo grčki pagani, već i oni iz Engleske, Nemačke i Amerike.
Teško je zamisliti da bi grčko Ministarstvo kulture dozvolilo održavanje verskih obreda u antičkim hramovima kakvi su oni na atinskom Akropolju, Posejdonov hram na Sunionu i mnoštvo drugih po čitavoj Grčkoj. Ne samo što su spomenici kulture, već su mnogi i pod zaštitom Uneska. Decenijama se
ulazak dozvoljava samo stručnjacima, jer bi ih prolazak miliona turista koji svake godine posećuju Grčku oštetio.
Hrišćanski i muslimanski obredi su priznati od državnih matičnih službi i veliki broj Grka se venčava i krštava samo u crkvi, a ne i kod matičara. Da li će Grčka pokleknuti i pred ovim zahtevom svojih pagana, ostaje da se vidi. Činjenica da jedna od najhrišćanskijih zemalja Evropske unije postaje sve više otvorena za svoju vlastitu pagansku prošlost, ostavlja veliku mogućnost da se tako nešto i dogodi u budućnosti.
