Tetoviranje u Polineziji predstavlja jedan od najsloženijih i najdublje ukorenjenih oblika telesne umetnosti u ljudskoj istoriji. Za narode ovog prostranog okeanskog regiona – uključujući Samou, Tahiti, Marquises, Tongu, Havaje, Novu Zelandiju i druge – tetovaža (poznata pod različitim imenima: tatau u Samoi i Tahitiju, kākau na Havajima, moko kod Maora) bila je mnogo više od ukrasa. Ona je čin svetog značenja koji povezuje pojedinca s božanskim, društvenim i prirodnim svetom.
Tradicionalna tehnika tetoviranja u Polineziji koristi alate izrađene od kostiju, bambusa ili zuba životinja. Igle su pričvršćene na štapić koji se udara drugim komadom drveta, sličnim malju, kako bi pigment ušao u kožu. Pigmenti su spravljani od sagorelog drveta, ulja i prirodnih materijala. Proces je bio bolan, dugotrajan i često praćen ritualima, postom i molitvom, jer se verovalo da se kroz čin tetoviranja prizivaju božanske sile.
U Samoi, na primer, muškarci su dobijali pe‘a – složen uzorak koji je prekrivao telo od struka do kolena – dok su žene nosile malu, delikatnije tetovaže na butinama. Tetoviranje nije bilo samo estetski ili društveni čin, već i čin transformacije i prosvetljenja.
Reč tatau, iz koje potiče savremeni termin „tattoo“, prvi su zabeležili evropski moreplovci, među kojima je najpoznatiji kapetan Džejms Kuk tokom svojih putovanja u 18. veku. Međutim, praksa tetoviranja u Polineziji potiče znatno ranije, arheološki nalazi i usmena predanja ukazuju na prisutnost tetovaža u regionu više od 2000 godina unazad.
Tetovaže su označavale status, rodoslovlje, duhovnu pripadnost, ratničke veštine, ali i određene tabue ili inicijacije. Ratnici su nosili tetovaže koje su ih, kako se verovalo, činile nevidljivima neprijatelju ili neprobojnima za zle duhove. U tom smislu, tetovaža je bila telesni amulet, svojevrsni nevidljivi oklop.
U mnogim polinežanskim mitologijama, umetnost tetoviranja ima božansko poreklo. U Samoi, legendarna braća Taema i Tilafaiga smatrani su onima koji su doneli tetoviranje s božanskog ostrva Fitiuta. Na Havajima, bogine tetovaže bile su Kākau i Uhi, dok su kod Maora tetovaže bile povezane s Whiro, bogom podzemlja, i ritualima inicijacije u odraslo doba.
Tetovaže nisu bile slučajno raspoređene: svaki deo tela nosio je duhovno značenje. Glava, kao najuzvišeniji deo tela, bila je rezervisana za najvažnije simbole – kod Maora, kompleksni moko na licu označavao je pleme, status, herojska dela i duhovne darove.
Znakovi unutar tetovaža, poput spirala, trouglova, talasa, ribljih kostiju, zvezda i školjki – nosili su specifična značenja i često su se upotrebljavali kao zaštitni simboli. Na primer:
- Enata (Marquises): simbol ljudi, predaka i božanstava – kad je orijentisan nadole, štiti od zlih duhova.
- Vrh koplja: simbol hrabrosti i borbe, često korišćen da zaštiti ratnika.
- Tiki: mitsko biće, često povezano s prvim čovekom i zaštitnikom, koje donosi plodnost i duhovno vođstvo.
Tiki - Okean i talasi: simbol prelaska iz jednog sveta u drugi – metafora smrti i ponovnog rođenja.
- Zubi ajkule: simbol moći, snage, zaštite od zla i opasnosti.
Za razliku od savremenog, često individualističkog pogleda na tetovažu kao izraza ličnog identiteta, u polinežanskim kulturama tetovaža je bila izraz kolektivnog identiteta i veza s precima, božanstvima i prirodom. Ona je bila tekst ispisan na telu, koji se nije čitao očima, već dušom.
U ezoteričnom smislu, tetoviranje je bio ritualni čin kroz koji se telo „proširuje“ u duhovni prostor. Bol tokom tetoviranja bio je deo inicijacije i pročišćenja – fizička patnja koja otključava duhovnu snagu i otpor prema spoljnim zlim uticajima. U tom svetlu, tetovaža je bila zaštita ne samo tela, već i duše.
Iako su evropski misionari i kolonijalne vlasti u 19. veku u velikoj meri potisnuli tradicionalno tetoviranje zabranjujući ga kao „pagansku“ praksu, poslednje decenije donele su snažan preporod ovog oblika izražavanja. Savremeni polinežanski umetnici i duhovni lideri oživljavaju praksu kao čin kulturne i duhovne rekonstrukcije. Tetovaže se danas nanose ne samo kao vizuelni izrazi identiteta, već i kao povratak svetoj umetnosti zaštite, transformacije i pripadnosti.
