Drevni lavirinti su većinom bili podzemni kompleksi povezani sa pećinama. Pravljeni su da simbolizuju putovanje iz spoljnjeg sveta, kružnicama sa puno po život opasnih zamki i stranputica, do središne tačke koja je bila mesto izmicanja od cikličnog toka vremena i mesto transcendentalne realnosti. Lavirint/pećina je bio je mesto mističnog posvećenja u raznim kulturama, A heroj koji bi prošao lavirint, preživeo sve njegove zamke i ne bi zalutao, vraćao se kao obogotvoreno biće.Najpoznatiji lavirint u istoriju bio je splet podzemnih tunela koji se nalazi na Kritu. U njemu je bio zatočen mitski Minotaur kojeg je ubio heroj Tezej. Tezej je, po povratku u Atinu postao njen deseti po redu kralj i ujedinio sve stanovnike Atike, a Atinu proglasio prestonicom nastale države. Stanovništvo je podelio na tri klase (plemstvo, zemljoradnike i zanatlije) i uspostavio je demokratiju. Time je postao prvi vladar koji je ustanovio takvo ustrojstvo države.
U zadnjih stotinu arheolozi su širom Evrope počeli da otkrivaju mrežu tunela i podzemnih gradova koja se prostirala od Turske do Škotske. Starost ovih tunela procenjuje se na nekih 12000 godina i ne zna se koja ih je civilizacija izgradila. Danas je otkriven i sačuvan samo manji deo te mreže, a naučnici pretpostavljaju da je njihova svrha bila da obezbedi ne samo prostor i okruženje za verske obrede i religijska iskustva, već i prostor za skladištenje hrane i dobara, kao i alternativna transportna transferzala u slučaju prirodnih nepogoda, opasnosti od životinjskih predatora ili fizičke ugroženosti zbog napada ili ratova.
Ova mreža podzemnih tunela je veoma često imala formu lavirinta, sa puno čorsokaka i smrtonosnih zamki, smatra se da je to delom bilo zbog iskušenja kroz koja su iskušenici prolazili tokom religijskih ceremonija, ali i zato da se eventualno neprijatelj koji nije znao izlaz iz lavirinta i gde su stupice, izgubi u njima i nastrada.
Znajući koju su im važnost ljudi pridavali, veoma često je crkva gradila svoje bogomolje baš na ulazima u takve tunele. Budući da su Rimljani preuzeli motiv lavirinta, verovatno samo dekorativno, hrišćanski gradioci su njima bili inspirisani kada su to preuzeli za dekorisanje podova katedrala i dali motivu lavirinta novo značenje i upotrebu. Po nekim izvorima lavirinti se u hrišćanskoj duhovnosti koriste od četvrtog veka, ali su u masovniju upotrebu ušli tek negde u 12. veku.
U Srednjem veku je ideal hodočašća u Jerusalem bio izuzetno snažan, ali samo mali broj je uspeo da to i ostvari. Kada je Jerusalem pao u ruke Muslimana 1187. ideal hodočašća je postao nedostižan i u jednoj francuskoj katedrali su se dosetili da na podu naprave lavirint od šarenog kamenja. Ime kojim su zvali taj lavirint bilo je Chemin du Jérusalem (Put u Jerusalem) zato što su vernici prolaskom kroz lavirint simbolično prolazili Hristov život i njegov put na Golgotu . Hodočasnici bi u lavirint ulazili na kolenima i moleći se prolazili pored gradova kao što su Lil, Rim, Konsantinopolj i konačno Jerusalem. Tokom više dana, idući samo na kolenima i moleći se uz patnju fizičkog bola klečanja, stigli bi do centra i simbolično do misterije uskrsnuća. To se radilo u vreme vezano za bitne verske praznike, ili za krštenje, ali je vremenom ova praksa počela da iščezava, a tokom reformacije su, u dobrom delu katedrala, lavirinti na podovima uništeni.
U 20. Veku došlo je do oživljavanja upotrebe lavirinata u katoličanstvu. Za razliku od prehrišanskih lavirinata koji su bili sa puno stranputica i u kojima je neko lako mogao da zaluta, što je bilo jedno od iskušenja i testova sposobnosti, u crkvenim lavirintima ih nema već neko ide vijugavim putem od oboda ka centru. To je razlika u verovanju. U prehriščanskim religijama neko se dokazivao i kroz junaštvo se kao heroj obogotvoravao. U hriščanstvu se veruje da se sve već dogodilo i sve što bi neko trebalo da učini jeste da se prepusti i da pusti da ga vode andjeli i Hrist. Zato vernik ne može da zaluta u lavirintu i zato su lavirinti tako i gradjeni.
Po uputstvu za gradjenje lavirinata oni se sastoje od puta koji se svija u 11 koncentričnih krugova. Umesto 12-tog kruga, koji u stvari nedostaje u sredini, stoji rozeta. Rozeta je u srednjovekovnim crkvama bila znak, sa značenjem potpisa, graditelja masona. Graditelji katedrala su utkali mnoge misterije i simboliku u njih. Rozeta je jedan od takvih simbola. Rozeta doslovno znači mala ruža. Poreklo joj je u egipatskom hieroglifu koji se sastojao od tri lotosova cveta koji je označavao Drvo života, da bi je kasnije hrišćani povezali sa Svetim trojstvom. Zadnji koraci do centra nisu izuvijani nego direktno vode u rozetu. Tri su faze ovakvog putovanja:
- Pročišćenje (oslobadjanje): u ovoj fazi se oslobadjaju misli i stavovi koji nas sputavaju, otvara se srce i smiruje se um.
- Iluminacija: (primanje): to je faza u kojoj se kada se stigne do centra. Tu se meditira, moli i čeka da se pojavi neki sadržaj ili inspiraicija koji se mogu primiti.
- Sjedinjenje (povratak): kao najvažniji deo putovanja. Ovde se tokom povratka hodočasnik ujedinjuje sa Bogom, kao sa isceljujučom silom koja deluje u svetu. Svaki put kada se hoda lavirintom očekuje se da osoba sve više uvidja svoju misija i da stekne dodatno osnaženje da i izvrši tu misiju.
Kao dobrobiti ove hodajuće meditacije navode se pročišćenje i staloženje misli, uklanjanje ličnih prepreka koje nas sprečavaju da nešto postignemo, oslobadjanje od besa, opuštanje, isceljenje starih trauma i ostalo.
U Srbiji, Hrvatskoj i širom regiona postoje pojedinačne inicijative za izgradnju hodajućih lavirinata u prirodi, kao i za organizovanje meditativnih šetnji kroz njih. Iako još uvek nisu masovno rasprostranjeni kao u zapadnoj Evropi ili Sjedinjenim Američkim Državama, sve više ljudi prepoznaje njihov značaj u ličnom razvoju, duhovnoj praksi i terapijskom radu. Posebno treba istaći rad Adriana Kezele i njegove knjige na temu lavirinata kao veoma preporučljive.
